Slide background
Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü

Meü

Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü

                                                                   


                                                                        "Üniversitelerde Edebiyat Eğitimi" Çalıştayı

  

Edebiyat eğitiminin ortak yaşam kültürüne önemli katkılar sağlayabileceği fikrinin temel çıkış noktalarından biri, edebiyatın görünmez olanı görünür kılma işlevidir. Maxine Greene’in estetik eğitimi alanındaki çalışmalarında hararetle savunduğu bu fikre göre, edebiyat metinleriyle karşılaşmak, “gerçeklik” olarak kabul edilen şeylere karşı alternatif bakış açıları geliştirmeyi sağlar. Böylece, tanıdık olan, John Dewey’nin anesteziden uyanmak dediği bir yabancılaştırmaya maruz kalırken, öteki insanlarla kurulan ilişkilerde “tanıma” ve “sorumluluk alma” öne çıkar (Greene, 214-18). Edebiyata yüklenen bu pedagojik işlev, hayal gücü, duyarlılık ve empati kapasitesinin okuma yoluyla artırılmasının farklılıklara alan açtığı iddiasındadır. Ne var ki, bu tip yaklaşımları tehlikeli bulanlar ve duyarlılık, empati gibi sözcüklerin dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini düşünenler de vardır. Sözgelimi Davis’e göre bu değerler, başkalarının onayına bağımlılık, kör bir adanmışlık duygusu gibi sorunlu ilişkilere işaret edebilir. Dahası, Naziler örneğinde görülebileceği üzere, edebiyat okurları arasından örgütlü şiddetin planlayıcıları ve uygulayıcıları çıkabilmektedir. Buna hikâyelerin manipülasyona açık niteliği, dil ve söylemin belli önyargılarla yüklü olması gibi sorunsallar da eklendiğinde meselenin ilk anda göründüğünden çok daha karmaşık olduğu anlaşılacaktır (Davis 5-7).

 

Bu karmaşaya edebiyat eğitimini bir olgu olarak reddeden yaklaşımları da eklemek gerekir. Edebiyat kurumsal eğitimle uzlaşabilir mi? Harold Bloom gibi bir edebiyat düşünürü, bu soruya aslolanın üniversitelerde verilen edebiyat eğitimi değil, insanların kendi başlarına gerçekleştirdiği okumalar olduğunu söyleyerek yanıt verir (23). Bloom, “yalnızlığın sunduğu iyileştirici bir haz” olarak tanımladığı edebî okumanın, kamu yararına bir katkı sunmayacağını söyler ve ekler: Birinin kendi zihnini iyileştirmesi o kişinin zihni ve ruhu için yeterli bir projedir; kimse, komşularına nasıl okuması gerektiğini öğretmeye kalkışmamalıdır (19-24). Roland Barthes ise “edebiyat dışında bir şey öğretilmemelidir” dediğinde haz deneyimini öne çıkaran bir yaklaşımdan, anlamın doğal olanla ilişkisini sarsmaktan söz etmektedir. Bu yapılabilirse, hele de kurumsal kodların işlevi ayırt edilebilirse, edebiyat okumak hâlâ öğretilebilir. Kuşkusuz edebiyatın kurumsal eğitimle ilişkisi birçok başka eleştirel yaklaşımın da konusu olmuştur. Bilgiyi değil tarzı ve eylemi öne çıkaran performatif pedagoji, psikanalizin bilinçdışında izini sürdüğü fantezi, karşılaşma, aktarım, karşı-aktarım gibi kavramlarla yürüttüğü pedagoji tartışmaları, Jacques Rancière’in “cahil hoca”sı bu geniş yelpazede düşünülebilecek önemli örneklerden birkaçıdır.

 

Bu çalıştay, üniversitelerde gerek edebiyat, sosyoloji, psikoloji, felsefe, tarih, gazetecilik, radyo-televizyon gibi bölümlerde, gerekse de bütün öğrencilere açık ortak derslerde edebiyat metinlerinin tartışılmasının ortak yaşam kültürüne bir katkısı olup olmadığı sorusuna yanıt aramayı hedeflemektedir. Katılımcılar, yukarıda anahatları çizilen teorik tartışmaların izini sürebilecekleri gibi, bu tartışmaların içermediği yepyeni bir bakış açısı da sunabilirler. Çalıştayın özellikle önemsediği konu ise edebiyat eğitiminin pratik yansımalarına dair gözlemlerdir. Dolayısıyla çalıştay, deneyime dayalı tartışmalara açıktır. Mersin Üniversitesi’nde yeni kurulan Karşılaştırmalı Edebiyat bölümünün ev sahipliğinde gerçekleşecek çalıştay, Karşılaştırmalı Edebiyat bölümlerinin olası işlevleri üzerine de düşünme olanağı yaratacaktır. Tartışılması hedeflenen ana başlıklar şöyle sıralanabilir:

 

-Edebiyat öğretilebilir mi, kurumsal eğitimle uzlaşabilir mi?

 -Derslerde edebiyat metinlerinin tartışılmasının farklılıklara alan açmak gibi bir işlevi var mıdır? Duyarlılık, empati gibi kavramları bu çerçevede düşünmenin olanakları ve sorunları nelerdir?

 -Metin, yazar ve tür seçimi edebiyat eğitiminin olası işlevlerinde bir fark yaratır mı? Kurmaca metinlerin dil ve söylem çözümlemelerinde izlenmesi gereken belli bir yol var mıdır? Dil ve söylemin toplumsal cinsiyet, sınıfsal ayrımcılık, önyargı gibi konularda yüklendiği tarihsel anlamları edebiyat metinleri yardımıyla açımlamak mümkün müdür?

 -Edebî okuma ve yazma kültürü, tarih ve gazetecilik gibi kurmaca dışı alanlardaki hikâye anlatıcılıklarına yönelik bakışı değiştirebilir mi?

 -Edebiyat metinlerine disiplinlerarası ve ulusötesi bir bakış açısıyla yaklaşmanın olanakları ve zorlukları nelerdir?

 -Edebiyat eğitimi çokkültürlü yaşama bir katkı sağlar mı? Türkiye’de özellikle Suriyeli öğrenci sayısındaki artışla beraber eskisinden daha görünür hâle gelen çokdilli ve çokkültürlü atmosferin edebiyat metinlerinin tartışıldığı bir sınıftaki yansımaları nelerdir?   

 

Çalıştay, British Council Newton Fund Researcher Links programı tarafından desteklenen ve Mersin Üniversitesi Karşılaştırmalı Edebiyat bölümü öğretim üyesi Hivren Demir-Atay’ın yürüttüğü “Türkiye’de Çokkültürlü Eğitime Doğru: Sorunlar ve Çözümler” başlıklı projenin kısa vade çıktısı olarak düzenlenmektedir. Katılımcıların 10 dakikalık sunumlarının ardından, ortaya atılan sorunlar ve çözümler hep birlikte tartışılacak, üniversitelerde edebiyat eğitiminin anlamını daha derin bir zemine taşımak için gerekli temel teorik ve pratik çerçeve çizilmeye çalışılacaktır. 

 

 Alıntılanan Kaynaklar:

Barthes, Roland. “Edebiyat dışında bir şey öğretilmemeli.” André Petitjean ile Söyleşi.

                  https://oggito.com/roland-barthes-edebiyat-disinda-bir-sey-ogretilmemeli-01201724591

 Bloom, Harold. How to Read and Why. New York: Touchstone, 2001.

 Davis, Trent. “Can Literature Really Make a Difference? Toward a Chastened View of the Role of

                 Fiction in Democratic Education.” Journal of Educational Controversy. Vol. 5, No. 1 (2010): 1-10.

 Greene, Maxine. “Diversity and Inclusion: Toward a Curriculum for Human Beings.” Teachers College Record. Vol. 95, No. 2 (Winter   

                1993): 211-21.

 

 

"Üniversitelerde Edebiyat Eğitimi" Çalıştayı

15 Aralık 2017

 

PROGRAM

 

 

13.00-13:10        “Edebiyat Hayata Nasıl Dokunabilir?”

                               Cemal Sakallı, Mersin Üniversitesi

 

13:10-13:20        “Ne Yani, Edebiyat Karın mı Doyurur? – Nermi Uygur’un Felsefesinde Karındoyuran

                               Olarak Edebiyat”

                               Muharrem Açıkgöz, Gaziantep Üniversitesi

 

13:20-13:30        "Kabuğun Altında Kanar Her Yara: Kemal Varol'un Ucunda Ölüm Var Romanındaki Yas

                                Atlasında Beşerî Haritaya Bakmak"

                                Mehmet Nuri Gültekin, Gaziantep Üniversitesi

 

13:30-13:40        “Toplumsal Cinsiyet ve Edebiyat: Amat Örneği”

                                Ayşen Utanır, Gaziantep Üniversitesi

 

13:40-13:50        “Türkiye Modernleşmesinin Romanla Anlatımı”

                                Mesut Yücebaş, Gaziantep Üniversitesi

 

13:50-14:00        “Düşünce ve His Transfer Ofisi: Edebiyat Eğitiminde Karşılaştırma Meselesi”

                                Hakan Atay, Mersin Üniversitesi

 

14:00-14:20        Tartışma

 

14:20-14:40        Ara

 

14:40-14:50        “Disiplinlerarasılık Çerçevesinden Zorunlu Türkçe Dersleri”

                               Hülya Bulut ve Semiha Şentürk, Boğaziçi Üniversitesi

 

14:50-15:00        “Edebiyat Eğitiminde Sabancı Üniversitesi Modeli”

                               Ruken Alp, Sabancı Üniversitesi

 

15:00-15:10        “Zorunlu Türk Dili Derslerinde Duygusal Eğitim”

                               Sibel Kır, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

 

15:10-15:20        " Ortaöğretim Müfredatında Edebiyat Eğitimi "

                               Özge Sağın, ODTÜ Koleji

 

15:20-15:30        “Edebiyat, Ayrılık ve Ölüm”

                               Gülru Gözaçan, Sabancı Üniversitesi

 

15:30-15:40        “Başkasının Rüyalarını Görmek/Okumak: Edebiyat Eğitiminde Özdeşleşme ve Empati

                               Sorunsalı”

                               Hivren Demir-Atay, Mersin Üniversitesi

 

15:40-16:00        Tartışma  ve Kapanış









Son İki Yılda Uluslararası Dergilerde Yayınlanan Makaleler

2016
1. Demir atay, H. Blindness and Insight in Kate Chopin's "The Blind Man.". THE EXPLICATOR, 2016, 74, 177-179.
http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00144940.2016.1205543